BPPV (Kristal Kayması)

BPPV (kristal kayması), başın belirli pozisyonlara getirilmesiyle kısa süreli ve ani baş dönmesi ataklarının ortaya çıkmasına neden olan bir iç kulak problemidir. Tıbbi adı benign paroksismal pozisyonel vertigo olan bu durum, özellikle yatakta dönerken, yatarken, kalkarken veya başı yukarı ve aşağı hareket ettirirken çevrenin dönüyormuş gibi hissedilmesine yol açabilir. BPPV genellikle ciddi bir hastalığa bağlı olmamakla birlikte tekrarlayan baş dönmesi kişinin günlük yaşamını, hareketlerini ve denge güvenliğini etkileyebilir.

BPPV (Kristal Kayması) Nedir?

İç kulakta işitmenin yanı sıra vücudun dengesini sağlamaya yardımcı olan hassas yapılar bulunur. Bu yapılardaki küçük kalsiyum karbonat kristalleri normalde utrikül adı verilen bölgede yer alır. Kristallerin bulundukları yerden ayrılarak yarım daire kanallarına geçmesi, baş hareketleri sırasında beyne yanlış hareket sinyallerinin iletilmesine neden olabilir.

Bu durum halk arasında kristal kayması olarak adlandırılır. Benign paroksismal pozisyonel vertigo ifadesindeki benign kelimesi durumun genellikle iyi huylu olduğunu, paroksismal kelimesi belirtilerin ataklar halinde ortaya çıktığını, pozisyonel ise yakınmaların belirli baş hareketleriyle tetiklendiğini ifade eder. Ataklar çoğunlukla kısa sürer ve belirli bir pozisyondan sonra ortaya çıkar.

Kristal Kayması Neden Olur?

Kristal kayması neden olur sorusunun yanıtı her hastada kesin olarak belirlenemeyebilir. BPPV vakalarının önemli bir bölümünde kristallerin neden yer değiştirdiğini açıklayan belirgin bir neden bulunmaz. Bununla birlikte yaşla birlikte iç kulak yapılarında meydana gelen değişiklikler BPPV görülme olasılığını artırabilir.

Baş bölgesine alınan darbeler veya travmalar da kristallerin yer değiştirmesiyle ilişkili olabilir. Bazı kişilerde uzun süre hareketsiz kalınmasının ardından veya farklı iç kulak hastalıklarıyla birlikte pozisyonel baş dönmesi ortaya çıkabilir. BPPV gelişimi tek başına kişinin yaptığı yanlış bir hareket olduğu anlamına gelmez ve her vakada önlenebilir belirli bir neden bulunmayabilir.

BPPV Belirtileri Nelerdir?

En karakteristik BPPV belirtileri, belirli baş hareketleriyle başlayan kısa süreli dönme hissidir. Kişi kendisinin veya çevresindeki nesnelerin dönüyormuş gibi hareket ettiğini hissedebilir. Baş dönmesi genellikle saniyeler içinde başlar ve çoğu tipik atakta bir dakikadan daha kısa sürer.

Yatakta sağa veya sola dönmek, yataktan kalkmak, yatağa uzanmak, yukarı bakmak ya da başı aşağı eğmek yakınmaları tetikleyebilir. Baş dönmesine bulantı ve dengesizlik hissi eşlik edebilir. Bazı kişiler atak sona erdikten sonra da kısa süreli sersemlik veya dengesizlik tarif edebilir.

Belirtilerin hangi hareketle başladığı tanı açısından önemlidir. Her baş dönmesinin kristal kaymasına bağlı olmadığı unutulmamalıdır. Uzun süren veya baş pozisyonundan bağımsız olarak devam eden baş dönmelerinde farklı nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.

Kristal Kayması Baş Dönmesi Nasıl Olur?

Kristal kayması baş dönmesi genellikle ani başlayan ve belirgin bir pozisyon değişikliğiyle ilişkili olan dönme hissidir. Özellikle sabah yataktan kalkarken veya gece yatakta diğer tarafa dönerken ortaya çıkması sık görülen özellikler arasındadır.

Hastalar çoğu zaman hangi hareketin baş dönmesini tetiklediğini fark eder ve zamanla bu hareketlerden kaçınmaya başlayabilir. Ancak hareketlerin sürekli kısıtlanması günlük yaşamı zorlaştırabileceği gibi düşme kaygısına da neden olabilir.

BPPV'de tipik baş dönmesi uzun saatler boyunca kesintisiz devam eden bir dönme hissinden farklıdır. Baş dönmesinin süresi ve tetikleyen hareketler, diğer vertigo nedenlerinden ayrım yapılmasında önemli bilgiler sağlar.

BPPV Tedavisi Nasıl Yapılır?

İstanbul BPPV tedavisi yerinden ayrılan kristallerin yarım daire kanalından çıkarılarak uygun bölgeye yönlendirilmesini amaçlayan yeniden konumlandırma manevralarına dayanır. Kullanılacak manevra, etkilenen kulağa ve yarım daire kanalına göre belirlenir.

En sık görülen arka kanal BPPV'sinde kullanılan yöntemlerden biri Epley manevrasıdır. Bu işlem sırasında baş ve vücut kontrollü olarak belirli pozisyonlara getirilir. Amaç kanala geçen kristallerin yerçekiminin etkisiyle hareket ederek belirtilere neden olmayacak bölgeye ilerlemesini sağlamaktır. Yeniden konumlandırma manevraları BPPV tedavisinde temel yaklaşımlar arasındadır.

Baş dönmesini azaltan bazı ilaçlar belirli durumlarda semptomları hafifletmek amacıyla değerlendirilebilse de kristallerin konumunu düzeltmez. Bu nedenle BPPV'nin rutin tedavisinde yalnızca baş dönmesi ilaçlarına dayanılması önerilmez.

Kristal Kaymasında Epley Manevrası Nasıl Uygulanır?

Epley manevrası birbirini takip eden belirli baş ve vücut pozisyonlarından oluşur. Manevranın hangi kulağa uygulanacağı ve hareketlerin sırası, öncelikle hangi kanalın etkilendiğinin belirlenmesine bağlıdır.

Bu nedenle internet üzerinden görülen hareketlerin tanı konulmadan gelişigüzel uygulanması yerine öncelikle baş dönmesinin gerçekten BPPV'ye bağlı olup olmadığının değerlendirilmesi daha uygundur. Boyun veya omurga problemi, hareket kısıtlılığı ya da belirli damar hastalıkları bulunan kişilerde manevraların uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Doğru hastada uygun kanal için yapılan yeniden konumlandırma manevrası belirtilerin belirgin şekilde azalmasını sağlayabilir. Bazı kişilerde ise manevranın tekrar uygulanması gerekebilir.

BPPV Tekrarlar mı?

BPPV başarılı tedavinin ardından tekrar ortaya çıkabilir. Daha önce kristal kayması yaşayan bir kişinin aylar veya yıllar sonra benzer pozisyonlarla tetiklenen baş dönmesi yaşaması mümkündür. Tekrarlama olması önceki tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.

Benzer yakınmalar yeniden başladığında önceki tanıya dayanarak doğrudan manevra uygulamak yerine hangi kulağın ve kanalın etkilendiğinin tekrar değerlendirilmesi uygun olabilir. Çünkü yeni atakta etkilenen taraf veya kanal farklı olabilir.

Kristal Kayması Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Manevra sonrasında bazı kişilerde hafif sersemlik veya dengesizlik hissi bir süre devam edebilir. Günlük hareketlere dönüş kişinin belirtilerine ve düşme riskine göre değerlendirilmelidir.

Özellikle baş dönmesinin devam ettiği dönemde düşmeye neden olabilecek ani hareketlerde dikkatli olunması önemlidir. Belirtiler düzelmiyor, giderek artıyor veya farklı özellikler kazanıyorsa yeniden değerlendirme gerekebilir.

BPPV Ne Zaman Doktor Tarafından Değerlendirilmelidir?

Tekrarlayan ve belirli baş hareketleriyle ortaya çıkan pozisyonel vertigo ataklarında doğru tanının konulması için değerlendirme yapılabilir. Özellikle ilk kez baş dönmesi yaşayan kişilerde her dönme hissinin BPPV olarak kabul edilmemesi önemlidir.

Baş dönmesine ani işitme kaybı, çift görme veya görme kaybı, konuşmada bozulma, kol ya da bacakta güçsüzlük veya uyuşma gibi belirtilerin eşlik etmesi tipik BPPV tablosundan farklıdır ve acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

BPPV Hakkında Sıkça Sorulan Sorular